#116 Μονή Κοβίλιανης

Χωροθέτηση

Στην περιοχή Τοπόλια, κοντά σε ιστορική θέση, στην οποία εκτείνονταν το ομώνυμο μεσαιωνικό χωριό, βρίσκεται η Μονή Τοπόλιανης.

 

Στοιχεία Κατασκευής

Από τη Μονή Τοπόλιανης, σώζεται σήμερα το καθολικό της, μια μονόκλιτη βασιλική, η οποία αποτελείται από τον κυρίως ναό, το νάρθηκα και το ιερό βήμα, ενώ σώζεται ακόμα το λιθόκτιστο πηγάδι στον περίβολο της Μονής.

Το εσωτερικό της Μονής κοσμείται με αγιογραφίες, μέρος των οποίων όμως καταστράφηκε μαζί με τμήμα της τειχοποιίας. Από το εικονογραφικό πρόγραμμα, διακρίνονται ακόμη απεικονίσεις όπως της Πλατυτέρας, των τεσσάρων Ιεραρχών, ο Αγ. Νικόλαος κ.α.

Ιστορικά στοιχεία

Η ιστορική Μονή του 1637, όπως μας πληροφορεί ο Μπέττης, (Μπέττης Στέφ. Η Κοβίλιανη. ΟΤ χωριό, οι Γοργόληδες, το σχολείο τους. Ηπειρωτική Εστία, τόμος 26ος, 876-889,1997) εγκαταλείφθηκε από τους μοναχούς εξ' αιτίας των αλλεπάλληλων επιδρομών που δεχόταν από τους Τούρκους. Μετά την εγκατάλειψη της, οικοδόμησαν στη τοποθεσία Λυκοστάνη, νέα Μονή, διατηρώντας τη Μονή Τοπόλιανης ως μετόχι.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.


 

 


#117 Μονή Διχουνίου

Χωροθέτηση

Στις όχθες ενός παραποτάμου του Καλαμά, δεσπόζει από το 1763, η ιστορική Μονή Διχουνίου.


Στοιχεία Κατασκευής

Το καθολικό της Μονής, είναι μια μονόκλιτη βασιλική με τρούλο και αποτελείται από τον πρόναο, τον κυρίως ναό και το Ιερό Βήμα. Τα λίγα ανοίγματα του κτιρίου, επιτρέπουν σε λίγες μόνο ακτίνες φωτός να εισέλθουν, δημιουργώντας μια κατανυκτική ατμόσφαιρα. Στο εσωτερικό του, υπάρχει πλήθος τοιχογραφιών του 18ου αιώνα, ελάχιστες όμως σώζονται σε καλή κατάσταση.

 

Ιστορικά στοιχεία

Διάφορες πηγές αναφέρονται στην ονονοματοδοσία της Μονής. Σύμφωνα με αυτές, στο σημείο σμίγουν δυο χούνες, ενώ κατά μια άλλη εκδοχή η ονομασία της οφείλεται στην τοποθεσία Ντι Χούνι, που στα αρβανίτικα σημαίνει "Δύο παλούκια". Ο χαρακτηρισμός ίσως δικαιολογείται, απ' το ότι στη Μονή ξεχώριζαν οι δυο πύργοι της.

Το μοναστήρι, όπως αναφέρεται, κτίστηκε στη θέση παλαιότερης Μονής, η οποία καταστράφηκε, μετά την ατυχή επανάσταση του 1611. Η ημερομηνία έμελε να στιγματίσει όχι μόνο το Διχούνι, αλλά και την ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου, αφού τότε ξέσπασε η επανάσταση του Διονυσίου Φιλοσόφου, η οποία έληξε άδοξα με τραγικές απώλειες για τους στασιαστές.

Ο Διονύσιος Φιλόσοφος ή Σκυλόσοφος γεννήθηκε το 1541, στην Παραμυθιά. Στη Μονή Διχουνίου βρέθηκε από νωρίς και εκεί έμαθα τα πρώτα του γράμματα. Στη συνέχεια μετέβη διαδοχικά σε Βενετία και Πάδοβα, όπου πραγματοποίησε σπουδές στους τομείς της Φιλοσοφίας, της Φιλολογίας και της Ιατρικής. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, το 1593 ορίζεται επίσκοπος Λαρίσης και Τρίκκης. Ο Φλογερός επίσκοπος, επιχειρεί τρείς φορές να στραφεί εναντίον των Τούρκων. Η πρώτη στη Θεσσαλία τα 1600, η δεύτερη στη Θεσπρωτία το 1604 κα οι τελευταία, η οποία εκτός από την ατυχή έκβαση, τον οδήγησε σε οδυνηρό θάνατο. Η επανάσταση του 1611, ξεκίνησε στις 7 Σεπτεμβρίου , με ορμητήριο τη Μονή Διχουνίου. Οι στασιαστές ήταν λιγότεροι από 1000, ενώ τα μέσα που διέθεταν πρωτόγονα. Τη νύχτα της 10ης Σεπτεμβρίου μπήκαν στα Γιάννενα και αν δεν συναντούσαν την αντίσταση των χριστιανών Τσιφλικάδων, θα το είχαν καταλάβει. Τα γεγονότα που ακολούθησαν ήταν οδυνηρά τόσο για τον ίδιο, όσο και για τους συντρόφους του. Οι τούρκοι τον εντόπισαν σε μια σπηλιά, κάτω από το Τζαμί του Ασλάν Πασά, αφού τον πρόδωσαν οι Ευραίοι της περιοχής. Ο Διονύσιος Φιλόσοφος βρήκε μαρτυρικό θάνατο, γδέρνοντας τον οι Τούρκοι στην κεντρική πλατεία των Ιωαννίνων. Οι προσπάθειες του Επισκόπου δεν έτυχαν από την αρχή ευνοϊκής αντιμετώπισης, ούτε από τον επίσημο κλήρο ούτε βέβαια από τη Δύση. Ενδεικτικό είναι, ότι μετά την πρώτη ατυχή προσπάθεια, το Πατριαρχείο τον καθαίρεσε από επίσκοπο Λαρίσης και Τρίκκης.

Η Μονή Διχουνίου, αποτέλεσε ένα εύπορο μοναστήρι, το οποίο μάλιστα όπως αναφέρεται, διέθετε 25 μετόχια, τα οποία όμως μετά το 1611, είχαν άδοξο τέλος. Το μοναστήρι, όπως μας διασώθηκε, περιλαμβάνει το καθολικό , το ηγουμενείο, ξενώνα, αποθήκη και το καμπαναριό, το οποίο είναι νεότερη προσθήκη.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 

 


#114 Πέτρινο Σχολείο

Χωροθέτηση

Η Ζίτσα είναι χωριό του Νομού Ιωαννίνων και γνωστή ιδιαίτερα για το κρασί της. Κτισμένη σε ημιορεινή θέση στην αριστερή όχθη του ποταμού Καλαμά, βρίσκεται περίπου 25 χιλιόμετρα δυτικά των Ιωαννίνων. Διοικητικά υπάγεται στο Δήμο Ζίτσας.

 

Στοιχεία Κατασκευής

 

Ιστορικά στοιχεία

Στο πρώτο μισό του 19 αι ο Κωνστάντιος Φιλίτης τότε επίσκοπος Βουζαίου Ρουμανίας και ανιψιός του Δοσιθέου, δώρισε αρκετές χιλιάδες γρόσια από την προσωπική του περιουσία για να ιδρυθεί βιβλιοθήκη και σχολείο, ορίζοντας μάλιστα να μη διδάσκεται μόνο η "παλιά" αλλά και η "νέα Ελληνική γλώσσα" Το παλιό Δημοτικό Σχολείο Το 1872 ο ευεργέτης Δημήτριος Φιλίτης μετέτρεψε το σπίτι του στη Ζίτσα σε Παρθεναγωγείο. Εκεί τα κορίτσια μάθαιναν εκτός από τα στοιχειώδη γράμματα (τετρατάξιο Δημοτικό) και υφαντική. Την επίβλεψη και φροντίδα της σωστής λειτουργίας του την ανέθεσε με τη διαθήκη του, στο σύλλογο διάδοσης τω Ελληνικών γραμμάτων, που είχε έδρα στην Αθήνα. Ο σύλλογος αυτός διαχειρίζονταν το κληροδότημά του και διόριζε το διδακτικό προσωπικό. Το Παρθεναγωγείο λειτούργησε στο σπίτι του Φιλίτη μέχρι το 1905. Κι εδώ λόγου της αδιαφορίας των επιτρόπων το κτίριο ερειπώθηκε. Λειτουργούσε μέχρι το 1923 με ενοίκιο σε διάφορα σπίτια της Ζίτσας. Τότε ξαναέγινε μικτό το δημοτικό σχολείο, οπότε καταργήθηκε το Παρθεναγωγείο. Τα χρήματα έγιναν ακόμα περισσότερα όταν ο Δοσίθεος απεβίωσε και όρισε τον Κωνστάντιο εκτελεστή της διαθήκης του. Το έργο τους συνέχισε ο Αναστάσιος Φιλίτης ο οποίος επιπλέον κληροδότησε στη Ζίτσα και τα Ιωάννινα300.000 φράγκα για τη σύσταση υποτροφιών. Το 1884 ο Αναστάσιος Φιλίτης όρισε με διαθήκη του να δοθούν από τους εκτελεστές της 85 χιλιάδες φράγκα στο "Σύλλογο προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων" στην Αθήνα, ο οποίος έπρεπε να χορηγεί υποτροφίες για σπουδές φτωχών και επιμελών παιδιών από τη Ζίτσα.

Το 1939 με δαπάνη των κληροδοτημάτων του Αναστασίου και Δημητρίου Φιλίτη ,χτίστηκε το νέο κτίριο του Δημοτικού σχολείου, κοντά στην εκκλησία των Ταξιαρχών. Το νέο Δημοτικό Σχολείο. Το κτίριο δεν μπόρεσε τότε να ολοκληρωθεί, εξαιτίας του πολέμου που ακολούθησε. Μετά τον πόλεμο, επειδή τα κληροδοτήματα αυτά εκμηδενίστηκαν, τη δαπάνη για την αποπεράτωση του σχολείου, την ανέλαβε το κράτος. Το αρχικό σχέδιο ήταν να συστεγαστεί στο κτίριο αυτό και η Αστική Σχολή, έτσι ονομάζονταν τα Ημιγυμνάσια. Συγχρόνως να γίνουν αίθουσες τελετών, σχολικός κινηματογράφος κ.λπ. Στο κτίριο αυτό σήμερα στεγάζεται το Δημοτικό σχολείο και το Νηπιαγωγείο.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 


#115 Μονή Ζωοδόχου Πηγής (Ζωοδόχος)

Χωροθέτηση

Στην κορυφή ενός λόφου, κοντά στο χωριό Ζωοδόχος, βρίσκεται το ομώνυμο μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία.

 

Στοιχεία Κατασκευής

Αρχιτεκτονικά η Μονή είναι μια σταυρεπίστεγη βασιλική με τρούλο και περιλαμβάνει το Ιερό Βήμα, τον κυρίως ναό και το νάρθηκα. Εντός του ναού, διακρίνονται δυο σειρές τοιχογραφιών, διαφορετικής όμως χρονολόγησης και καλλιτεχνικής αξίας.

 

Ιστορικά στοιχεία

Σύμφωνα με την παράδοση, στη θέση όπου κτίστηκε η Μονή, υπήρχε ένα δέντρο, στην κουφάλα του οποίου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας μαζί με ένα αναμμένο καντήλι.


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 


#112 Μύλος Δεσποτικού

Χωροθέτηση

Μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο, στο χωριό Δεσποτικό, βρίσκεται ο νερόμυλος και η νεροτριβή του χωριού, ο οποίος είναι γνωστός στους κατοίκους ως ο μύλος της Γερομήτσιανης.


Στοιχεία Κατασκευής

Ο παραδοσιακός μύλος αποτελείται από μια ισόγεια και μια διώροφη κατασκευή, οι οποίες έχουν δεχθεί μεταγενέστερες προσθήκες, χωρίς όμως να έχει αλλοιωθεί η παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους.

Η αρχιτεκτονική του οικοδομήματος, ακολουθεί τα παραδοσιακό οικιστικό πρότυπο, σύμφωνα με το οποίο το οικοδόμημα έχει κατασκευαστεί με την τεχνική της ξερολιθιάς. Το προβιομηχανικό συγκρότημα περιλαμβάνει τον χώρο στον οποίο στεγάζεται ο μηχανισμός του μύλου, ενώ σε ξεχωριστό δώμα βρίσκεται ο χώρος ανάπαυσης του μυλωνά.


Ιστορικά στοιχεία

Το παραδοσιακό κτίσμα, χρονολογείται από τον 18ο αιώνα και κατασκευάστηκε για να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων του χωριού, αλλά και των γύρω περιοχών. Ο νερόμυλος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην περιοχή, τις δεκαετίες του '50 και του '60, όταν ο εύφορος κάμπος της περιοχής καλλιεργούνταν με σιτηρά.

Στις μέρες μας το ενδιαφέρον για άλεσμα με παραδοσιακά μέσα έχει ατονήσει ενώ μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει για τους επισκέπτες, η νεροτριβή, την οποία επιλέγουν ακόμα οι κάτοικοι για τα στρωσίδια και τις κουβέρτες τους.


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 

 


#113 Μονή Αγγελομάχου

Χωροθέτηση

Σε ένα μικρό ρέμα της περιοχής, κοντά στον δρόμο που οδηγεί στο χωριό Γιουργάνιστα, βρίσκεται η Μονή Αγγελομάχου.


Στοιχεία Κατασκευής

Η Μονή, η οποία έχει υποστεί σοβαρές φθορές από τα χρόνο, αποτελείται από το καθολικό, μια Σταυρεπίστεγη Βασιλική με τρούλο, ενώ το εσωτερικό του ναού, κοσμείται με αξιόλογες τοιχογραφίες.


Ιστορικά στοιχεία

Η Μονή χρονολογείται από το 1779 και είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου. Η Μονή, οφείλει το όνομά της σε παράφραση του ονόματος "Αγγελομάρκος". Το πλούσιο μοναστήρι, ανέπτυξε σημαντικό κοινωνικό έργο, συντηρώντας το οικοτροφείο και το σχολείο της κοντινής κοινότητας Κουρέντων.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 


#110 Μονή Πατέρων

Χωροθέτηση

Στη δεξιά όχθη του Καλαμά, κοντά στο χωρίο Λίθινο, είναι κτισμένο ένα από τα σπουδαιότερα μοναστήρια της Ηπείρου.


Στοιχεία Κατασκευής

Αρχιτεκτονικά, "...η Μονή έχει επηρεαστεί από τα Αγιορείτικα πρότυπα (Δημήτρης Καμαρούλιας, Τα μοναστήρια της Ηπείρου. Μπάστας - Πλέσσας, Αθήνα 1996). Το καθολικό της αποτελεί ένα τετρακιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο, με πλάγιους ημικυκλικούς - τρίπλευρους εξωτερικά χώρους καθώς και τριμερή νάρθηκα που χωρίζεται από τον κυρίως ναό με τρίβηλο και καλύπτεται στο κέντρο από τυφλό τρουλίσκο. Στη μέση του ναού το πλακόστρωτο κοσμείται με μεγάλο πλίνθινο κυκλικό ομφάλιο."

Το εσωτερικό της Μονής διαθέτει τοιχογραφίες ανάλογες του παλαιού κύρους του αν και σήμερα εμφανίζουν σημαντικά σημάδια φθοράς. Το τέμπλο της Μονής είναι ξυλόγλυπτο, διακοσμημένο από το Ζιτσαίο αγιογράφο Δημήτριο, ενώ χρονολογείται από το 1680.

Εκτός του κυρίως ναού, το μοναστηριακό συγκρότημα περιλαμβάνει ερείπια των κελιών, μια δεξαμενή βρόχινου νερού, τμήμα της περίφραξης και γκρεμισμένες αποθήκες. Επιπλέον κοντά στη Μονή βρίσκουμε πλήθος σπηλιών, οι οποίες ήταν ασκηταρειά, λειτουργούσαν όμως πριν από την ίδρυση του μοναστηριού.

Ιστορικά στοιχεία

Η Μονή Πατέρων, κτίστηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η ιστορική Μονή είχε αναπτύξει σχέσεις με το έτερο σημαντικό μοναστήρι της περιοχής, την Μονή προφήτη Ηλία, ενώ όπως μας πληροφορεί ο Pouqueville, φημίζονταν για την αξεπέραστη ικανότητά τους στην παρασκευή κρασιών.

Η πηγές, αναφερόμενες στην περιουσία της Μονής, κάνουν λόγο για τεράστιες εκτάσεις γης, ενώ στην κατοχή της φαίνεται να έχει μεγάλο αριθμό αιγοπροβάτων και κυψελών. Επιπλέον, οι ηγούμενοι της Μονής, σε εράνους που διεξήγαγαν στην Ρουμανία και την Ρωσία, κατάφεραν να συγκεντρώσουν ικανά χρηματικά ποσά, ώστε να ιδρύσουν μετόχια της Μονής Πατέρων στη Βλαχία, τη Μολδαβία και τη Ρωσία.

Αξιοσημείωτο είναι βέβαια το εκπαιδευτικό και κοινωνικό της έργο , αφού όπως μας πληροφορεί ο Οικονόμου1, η Μονή αγόρασε το χωριό Λίθινο, το οποίο ήταν τσιφλίκι ενός Τούρκου, προκειμένου να το απαλλάξει από την καταπιεστική μεταχείριση του Τούρκου Αγά. Εντός της Μονής λειτούργησαν για μεγάλη διάρκεια σχολεία. Όταν μάλιστα ο αριθμός των μαθητών αυξήθηκε, η Μονή έκτισε στη Ζίτσα νέο σχολείο, τα έξοδα του οποίου κάλυπτε, σχεδόν στο σύνολο τους, η Μονή.

Η δήμευση της περιουσίας της στη Ρουμανία και η κακοδιαχείριση των εσόδων της από τους μοναχούς, έφεραν καταστρεπτικές συνέπειες για το ιστορικό μοναστήρι. Από το 1860, η πορεία της Μονής αρχίζει να φθίνει. Το 1890 δεν είχε την δυνατότητα να εξοφλήσει ούτε τον ιερέα, ενώ το 1910, μετά το θάνατο και του τελευταίου ηγουμένου, η Μονή διαλύθηκε.

 

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.


 

 


#111 Μοναστήρι Προφήτη Ηλία (Δεσποτικό)

Χωροθέτηση

Η Μονή βρίσκεται σε ένα δασώδη λόφο μεταξύ των χωριών Εκκλησοχώρι και Δεσποτικό.


Στοιχεία Κατασκευής

Πρόκειται για ένα μικρό σε έκταση μοναστήρι από το οποίο σήμερα σώζεται μόνο το καθολικό και η καμπάνα του. Το καθολικό της Μονής, είναι μια μονόκλιτη βασιλική και περιλαμβάνει εκτός από τον κυρίως ναό, το Ιερό Βήμα.

Στο εσωτερικό του διασώζεται ένα τμήμα της παλιάς αγιογράφησης, ενώ μεταξύ των κειμηλίων της Μονής, ξεχωρίζει μια λειψανοθήκη με το αριστερό χέρι του Αγ. Τρύφωνα.

 

Ιστορικά στοιχεία

Η παλιά Μονή του Προφήτη Ηλία χρονολογείται από το 962.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 


#108 Μονή Προφήτη Ηλία (Ζίτσα)

Χωροθέτηση

Στην κορυφή ενός λόφου (υψ. 780 μ.), στο κέντρο μιας δασώδους έκτασης, βρίσκεται η Μονή του Προφήτη Ηλία.


Στοιχεία Κατασκευής

Αρχιτεκτονικά, ξεχωρίζει το καθολικό και το καμπαναριό του ιστορικού μοναστηριού. Το καθολικό, πρόκειται για μια μονόκλιτη βασιλική, η οποία περιλαμβάνει τον πρόναο, τον κυρίως ναό και το Ιερό Βήμα.

Στη δυτική πλευρά του συγκροτήματος, υπήρχε τοιχοποιία, στην οποία εφάπτονταν το καμπαναριό, ενώ στη μέση υπήρχε η πλατεία, γύρω από την οποία εκτείνονταν, μικρότερα βοηθητικά κτίρια. Το σύνολο του μοναστηριού περιέκλειε υψηλή τοιχοποιία, η οποία το καθιστούσε απόρθητο από τους επίδοξους ληστές.

Το εσωτερικό είναι κατάγραφο από αγιογραφίες, οι οποίες αποδίδονται στους Ιωάννη, Δημήτριο και Γεώργιο από τη Γράμοστα, έχουν υποστεί όμως σημαντικές φθορές από το χρόνο. Το εικονογραφικό πρόγραμμα περιλαμβάνει κυρίως ολόσωμες απεικονίσεις αγίων, μεταξύ των οποίων διακρίνεται η κτητορική απεικόνιση του Γρηγορίου, ενώ στη νότια πλευρά του νάρθηκα είναι ζωγραφισμένο το συναξάρι του νεομάρτυρα Ιωάννη του εξ Ιωαννίνων.


Ιστορικά στοιχεία

Αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα μοναστήρια της Ηπείρου, το οποίο εξαιτίας της φυσικής του θέσης και της πλούσιας θρησκευτικής και κοινωνικής δράσης, περιέχεται σε πλήθος αναφορών, τόσο ελλήνων ιστορικών και λογοτεχνών, όσο και σπουδαίων ξένων περιηγητών. Ξεχωρίζουν οι αναφορές του Λόρδου Βύρωνα και του Αυτοκράτορα του Μεξικού Μαξιμιλιανού.

Η Μονή οικοδομήθηκε τον 14ο αιώνα στο λόφο Θεσβίτη, μεταφέρθηκε όμως το 1598 στη σημερινή της θέση. Η παράδοση θέλει η μεταφορά να οφείλεται σε επιθυμία του ίδιου του Αγίου, αφού μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα η εικόνα εξαφανίστηκε, με άγνωστο τρόπο, από τη Μονή και βρέθηκε στη θέση στην οποία κτίστηκε σήμερα το μοναστήρι1. Σύμφωνα με άλλες αναφορές η Μονή σχετίζεται, με ιστορικό ναό της Σερβίας, ο οποίος είναι αφιερωμένος στους Αγίου Αποστόλους.

Στη Μονή φιλοξενήθηκε για δυο ημέρες, τον Οκτώβριο του 1809, ο λόρδος Βύρων. Μαγεμένος από ομορφιά του τοπίου, ύμνησε την περιοχή στο ποιητικό του έργο, "Childe Harold' s Pilgrimage". Το 1848, στη Μονή βρέθηκε και ο πρίγκιπας και μετέπειτα αυτοκράτορας του Μεξικού Μαξιμιλιανός , ο οποίος εντυπωσιασμένος από την τοποθεσίας, χαράζει στον τοίχο του κελιού όπου φιλοξενήθηκε "Ω Ζίτσα ευτυχής όποιος είδε τας φυσικάς σου καλλονάς, ευτυχέστερος όποιος δύναται ν' απολαμβάνει τα θέλγητρά σου, αι μαγευτικαί σου θέσεις φέρουν στη σκέψη του ανθρώπου την ύπαρξη του Πλάστου". Ανάμεσα στους επισκέπτες της Μονής συγκαταλέγεται επίσης και ο Γάλλος Πρόξενος και περιηγητής Pouqueville. Οι αναφορές των διάσημων περιηγητών της Μονής, είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των επισκεπτών της ευρύτερης περιοχή της Ζίτσας.

Η Μονή αναπτύχθηκε ταχύτατα, αποκτώντας μεγάλη περιουσία, γεγονός το οποίο αποτυπώνεται στις επιβλητικές κτιριακές εγκαταστάσεις. Κατατοπιστική είναι η αναφορά του Οικονόμου (Δημήτρης Καμαρούλιας, Τα μοναστήρια της Ηπείρου, Μπαστάς Πλέσσας, Αθήνα 1996) ο οποίος μας πληροφορεί για την Μονή, ότι ήταν ένα διώροφο κτιριακό συγκρότημα, το οποίο αποτελούνταν από το ισόγειο, όπου βρισκόταν οι αποθήκες τροφίμων, τα κελάρια οι κρυψώνες και οι στάβλοι για τα ζώα, κα το επάνω πάτωμα στο οποίο στεγαζόταν τα κελιά, μπροστά από τα οποία εκτείνονταν η κρεβάτα.

Στα κελιά διέμενε εκτός από τον ηγούμενο της Μονής, οι καλόγεροι, ο παππάς του μοναστηριού και το βοηθητικό προσωπικό. Στο γωνιακό κελί της ΝΔ πλευράς διέμενε σύμφωνα με την παράδοση ο Λόρδος Βύρων.

Ξεχωριστές είναι οι αναφορές οι οποίες γίνονται για τον πλούτο της Μονής, η οποία διέθετε μετόχια στη Ρουμανία και τη Ρωσία. Ανάμεσα στους ευεργέτες της συγκαταλέγονται σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής, όπως Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμίας, οι Αυτοκράτορες της Ρωσίας, Βλαδίμηρος, Αλέξανδρος, Αλέξιος - Νικόλαος, Όλγα, Αικατερίνη και Θεοδώροβνα, όπως και πλήθος αρχιερέων.

Η ακμάζουσα πορεία της Μονής θα διακοπεί άδοξα μετά τον 18ο αιώνα, όταν ζητήματα κακοδιαχείρισης θα οδηγήσουν την Μονή σε μια παρατεταμένη περίοδο ύφεσης, η οποία θα τερματιστεί με την οριστική ερήμωση της Μονής κατά τον 19ο αιώνα.

Το σπουδαίο μοναστήρι καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας του αποτέλεσε σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο, φιλοξενώντας κατά διαστήματα σχολείο εντός του συγκροτήματος, ενώ δεν πρέπει να παραβλέπουμε την προσφορά της στο έθνος, αφού στους χώρους της Μονής γινόταν συσκέψεις των προκρίτων της Ζίτσας και των γύρω περιοχών για εθνικά θέματα ενώ επαναστατημένες ομάδες έβρισκαν καταφύγιο εντός των τειχών της.


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.

 

 


#109 Οικισμός Λίθινο

Χωροθέτηση

Το Λίθινο ανήκει στον δήμο Ζίτσας της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων που βρίσκεται στην Περιφέρεια Ηπείρου, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα "Καλλικράτης". Η επίσημη ονομασία είναι "το Λίθινον". Έδρα του Δήμου είναι η Ελεούσα και ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα Ηπείρου.


Στοιχεία Κατασκευής

Το χωριό Λίθινο, με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του και τα γραφικά δρομάκια του αποτελεί έναν ιδιαίτερο παραδοσιακό οικισμό όπου υπάρχουν αξιόλογες πέτρινες κατασκευές, όμορφα αρχοντικά, πέτρινα σπίτια, καλντερίμια και πλατείες.

Η Μονή Πατέρων μαζί με το Θεογέφυρο αποτελούν τα πιο βασικά μνημεία της περιοχής και φυσικά τα πιο ενδιαφέροντα.

Η Μονή Πατέρων είναι χτισμένη απέναντι από το χωριό Λίθινο σε πλάτωμα χαμηλού λόφου, σε υψόμετρο 400 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, χτισμένο σε δάσος με αιωνόβιες βαλανιδιές, το οποίο δυστυχώς σήμερα δεν υπάρχει. Υπήρξε στην μακρόχρονη ιστορία του, ένα από τα πιο πλούσια μοναστήρια της Ηπείρου και μαζί με αυτό του Προφήτη Ηλία, από τα πιο μεγάλα. Μάλιστα οι ιστορικοί αναφέρουν ότι το μοναστήρι των Πατέρων ήταν πιο πλούσιο και πιο μεγάλο απ' αυτό του Προφήτη Ηλία στην Ζίτσα.

Το Θεογέφυρο είναι ένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα της περιοχής, για το οποίο έγραψαν επώνυμοι και ανώνυμοι ιστορικοί. Άνθρωποι στους οποίους οφείλουμε πάρα πολλά για την γνώση της ιστορίας μας. Ανάμεσά τους ο Παναγιώτης Αραβαντινός, ο Λόρδος Βύρων, ο ήδη αναφερθείς κατ' επανάληψη Ιωάννης Λαμπρίδης, ο Πουκεβίλ και τόσοι άλλοι.

Ο Νερόμυλος Του Αχιλλέα .Στον περιβάλλοντα χώρο, υπάρχουν δύο λειτουργικές νεροτριβές και τα Μαντάνια. Ένα σύστημα το οποίο χρησιμοποιούσαν για να μαλακώσουν το νήμα των λεγόμενων "βαρειών κουβερτών" όπως για παράδειγμα είναι οι φλοκάτες. Αποτελείται από μία φτερωτή, έναν άξονα και τέσσερα σφυριά. Η φτερωτή με την δύναμη του νερού γυρίζει τον άξονα ο οποίος σηκώνει και ελευθερώνει διαδοχικά τα σφυριά. Αυτά στην πτώση τους χτυπούν την κουβέρτα που βρίσκεται τοποθετημένη σε οριζόντια ξύλινη δοκό.


Ιστορικά στοιχεία

Πότε για πρώτη φορά κατοικήθηκε το Λίθινο, είναι ακόμη επιστημονικά άγνωστο σε μας, αφού ποτέ κανείς δεν ασχολήθηκε με την ιστορία του χωριού. Η παράδοση λέει πως το Λίθινο, γίνεται οικισμός μετά την καταστροφή του χωριού Γραμμενιοί, το οποίο βρισκόταν στην περιοχή "Καβαλλάρι", πάνω από τον κοινοτικό δρόμο που ενώνει τα χωριά Λίθινο και Σακελλαρικό.

Στην περιοχή αυτή υπάρχουν ακόμη και σήμερα κάποια ερείπια που φανερώνουν την ύπαρξη παλαιού οικισμού. Πότε όμως και για ποιο λόγο καταστράφηκαν οι Γραμμενιοί, ούτε αυτό έχει μέχρι σήμερα επιστημονικά τεκμηριωθεί. Για την καταστροφή του διατυπώνονται τρεις εκδοχές, τις οποίες καταγράφει η παράδοση και για τις οποίες δεν υπάρχουν επαρκείς ιστορικές μαρτυρίες.

Η μία εκδοχή, που είναι περισσότερο γνωστή, λέει ότι έπεσε στο χωριό η καταστροφική ασθένεια ΠΑΝΩΛΗ. Μια ασθένεια που εμφανίζεται συχνά εκείνη την εποχή και προκαλεί σημαντικές καταστροφές στον ανθρώπινο και στον ζωικό πληθυσμό. Η ιστορία κάνει λόγο για εμφάνιση πανώλης ακόμη και στην πόλη των Ιωαννίνων, ιδιαίτερα μετά το 1822, χρονιά δηλαδή που λήγει η πολιορκία του κάστρου με τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά.

Συνεπώς το να συνέβη κάτι τέτοιο για την εποχή δεν ήταν παράξενο ή εξωπραγματικό. Άρα μπορεί να είχε συμβεί στους Γραμμενιούς. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την εκδοχή οι κάτοικοι του χωριού, αποδεκατισμένοι, υποχρεώνονται να φύγουν. Άλλοι μεν πηγαίνουν στις Κουτρουλάδες (Σακελλαρικό) άλλοι στα Γραμμενοχώρια και άλλοι δημιουργούν έναν νέο οικισμό, απέναντι από τον Καλαμά. Αυτόν του Λιθίνου. Μάλιστα η παράδοση που διατηρούν οι παλαιότεροι και την πιστεύουν είναι αλήθεια, λέει ότι από την μετακόμιση οικογενειών στα Γραμμενοχώρια πήρε και η περιοχή το όνομά της. Ένα όνομα δηλαδή που προέρχεται από τους Γραμμενιούς.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Η περιοχή της Ζίτσας αποτελείται από δυο γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικά γεωμορφολογικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες όμως συνθέτουν ένα ενδιαφέρον σύνολο. Όμορφα χωριά αναπτύσσονται σε όλη σχεδόν της επικράτεια του δήμου, τα οποία εντυπωσιάζουν τόσο για την αρχιτεκτονική και της οικιστική τους οργάνωση, όσο και για την δραστηριότητα που επέδειξαν καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους.

Η Ζίτσα έχει συνδέσει το όνομά της με την οινοποιία και την παραγωγή του φημισμένου κρασιού, με Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης. Φημισμένα οινοποιία, αλλά και μικρότεροι παραγωγοί, μέλη του τοπικού συνεταιρισμού, προμηθεύουν όλο σχεδόν τον κόσμο με τα φημισμένα κρασιά τους.

Στη Ζίτσα βρίσκεται η "Βαδόκειος Βιβλιοθήκη", η οποία φιλοξενεί πάνω από 3.000 βιβλία. Επιπλέον στη Ζίτσα συναντάμε μια ακόμα κοιτίδα πολιτισμού, την πινακοθήκη χαρακτικής, ενώ κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου λειτουργεί Λαογραφικό μουσείο με εκθέματα τα οποία μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των κατοίκων και την καλλιτεχνική λεπτότητα των ντόπιων καλλιτεχνών.

Νότια της Ζίτσας βρίσκεται το χωριό Καρίτσα με υψόμετρο 580 μ. Το χωριό απέχει 24 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για ένα από τα ιστορικότερα χωριά της περιοχής.

Στο Λίθινο βρίσκεται ένα από τα δύο πέτρινα φυσικά γεφύρια του Καλαμά, το Θεογέφυρο, που προήλθε από τη διάβρωση του βράχου. Απέναντι από το Λίθινο βρίσκεται η μονή Πατέρων, που ιδρύθηκε το 1590 και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Εντός του οικισμού Πρωτόπαπας ξεχωρίζει η κεντρική εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Νικόλαος, που κτίστηκε το 1808 με την οικονομική ενίσχυση των κατοίκων του χωριού και του Μουχτάρ, γιου του Αλή Πασά.

Το χωριό Ράικο ήταν το ιστορικό πέρασμα του Καλαμά, γνωστό για την παλιά του γέφυρα, που έπεσε το 1902. Σήμερα, σώζονται τ' απομεινάρια του τούρκικου φυλακίου της γέφυρας.

Το ιστορικό χωριό Κληματιά με καταβολές από την αρχαιότητα και έδρα του Δήμου Ευρυμενών, αναφέρεται σε χρυσόβουλο (1321) του Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Κοντά στην εκκλησία της Παναγιάς, μεταξύ του ποταμού, του χωριού και του λάκκου Κοκαλιάρη, σώζονται ίχνη από αρχαίο κάστρο, στη θέση "Ελληνικά Λιθάρια". Στην κορυφή ενός μικρού λόφου, βορειοδυτικά του χωριού, βρίσκεται η παλιά μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Βελτσίστας.

Στην Παλιουρή σώζεται το παλιό γεφύρι, το οποίο χρονολογείται από το 1835 και βρίσκεται στον ποταμό Σμολίτσα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Γεωργίου. Κάτω από το χωριό συναντάμε την ιστορική μονή Παλιουρής, που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου και γνωστή για το μεγάλο πανηγύρι της, που γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου.

Τα Κούρεντα είναι κτισμένα στη Ράχη του Αγίου Γεωργίου, πάνω από τον Κορακόλακκο, σε μια μαγευτική τοποθεσία, η οποία παλαιότερα ήταν κατάφυτη από αμπελώνες.

Σε υψόμετρο 770μ.,στα δυτικά της κορυφής Κασιδιάρη, βρίσκεται το χωριό Αετόπετρα ή "Κοσόλιανη" όπως ήταν γνωστή στους παλαιότερους. Το χωρίο παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αφού στην περιοχή ανακαλύφθηκαν τάφοι, αρχαία νομίσματα με την επιγραφή "ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ", καθώς και πήλινα αντικείμενα.

Το Βλαχάτανο διαθέτει τέσσερις ωραίες εκκλησίες, την κεντρική του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη, του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Παρασκευής, κτισμένη το 1628 και ιστορημένη το 1706.

Ανατολικά του χωριού Ροδοτόπι, στους πρόποδες του λόφου Καστρί Γαρδικίου βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις στην περιοχή της Ηπείρου, ο ναός του Αρείου Διός , ο οποίος χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Ο ναός αποτελούσε επίσημο ιερό των Μολοσσών, από τον οποίο σήμερα σώζεται κρηπίδα και τμήμα της ευθυντηρίας, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο βρέθηκαν σπόνδυλοι (ή σφόνδυλοι) ιωνικών κιόνων.

Στο δυτικό άκρο της Ελεούσας υπάρχει το καθολικό της παλιάς μονής του Αγίου Γεωργίου, η οποία χρονολογείται από το 1778.