#222 Μονή Χρυσοσπηλιώτισσα

Χωροθέτηση

Ανάμεσα στο άνυδρο ξηροβούνι και στα επιβλητικά Τζουμέρκα, εντοπίζουμε ένα από τα διάσπαρτα και αραιοκατοικημένα πια χωριουδάκια, τα Γουριανά. Ανήκει και αυτό στη Δημοτική ενότητα Αγνάντων.

Το μοναστήρι της Χρυσοσπυλιώτισσας τοποθετείται γεωγραφικά σε ένα επιβλητικό, ειδυλλιακό σημείο, μια επιβλητική αλλά και υποβλητική τοποθεσία στη θέση Τζιούμα του όρους Τζουμέρκα, σε υψόμετρο 750 μ., στη ρίζα ενός βράχου, κοντά στο χωριό.


Στοιχεία Κατασκευής

Πρόκειται για μονόκλιτη σταυρεπίστεγη θολωτή βασιλική με τρούλο στην οποία προστέθηκε αργότερα ξυλόστεγος νάρθηκας.

Ο ναός εσωτερικά είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες, οι οποίες έχουν ωστόσο υποστεί τη φθορά του χρόνου, αλλά και τις λεηλασίες απ' τις κατά καιρούς τουρκικές επιδρομές.

Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται το 1801.

(http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AC%CF%84%CF%89_%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%86%CF%81%CF%84%CE%B1%CF%82)

Το ίδιο και το εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο του, που φέρει πάνω του σκαλιστές παραστάσεις με ποικίλα θέματα (ζώα, πτηνά, αγγέλους, ευαγγελικές σκηνές κ.ά.). Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα της Γέννησης της Θεοτόκου (έργο του 1831).


Ιστορικά στοιχεία

Κατά το φιλόλογο Γ. Παπαγεωργίου ''είναι τόσο υποβλητική αυτή η τοποθεσία, που διάλεξαν εκείνοι οι αρνητές των εγκοσμίων... ώστε πολύ εύλογα από την πρώτη στιγμή ο επισκέπτης νιώθει ρίγη ενός Θρησκευτικού δέους''. (http://gourianaartas.blogspot.gr/)

Πρόκειται για μετόχι της μονής Θεοτοκίου και τιμάται στη μνήμη της Γέννησης της Θεοτόκου. Η παράδοση αναφέρει, πως οι σπηλιές γύρω απ' το μνημείο, μετατρεπόταν σε κρυφό Σχολείο απ' τους καλόγηρους σε όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. (http://www.epiruspost.gr/afieromata/profiles/16647-2012-12-12-18-58-30.html)

Σύμφωνα πάλι με την παράδοση, η προσωνυμία της οφείλεται σε σπηλιά που βρέθηκε στον περίβολο της και στην οποία εντοπίστηκε μία χρυσή εικόνα της Παναγίας, η οποία όμως δυστυχώς σήμερα δεν σώζεται.

Κατά το Σεραφείμ Ξενόπουλο ο ναός κτίστηκε τον 11ο αιώνα, αν και πιθανότατα αναφέρεται στο αρχικό κτίσμα, όπως μας προδίδει η τεχνική του σημερινού ναού.

Αυτό επιβεβαιώνεται από ενεπίγραφη πλάκα εντειχισμένη στην κόγχη του νότιου τοίχου του ναού, απ' την οποία μαθαίνουμε ότι το 1663 ανακατασκευάσθηκε εκ βάθρων το μνημείο, οπότε πήρε και τη σημερινή του μορφή, (http://www.peartas.gov.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=75:2011-06-15-10-11-29&catid=24:2011-06-10-06-29-15&Itemid=27) που παραπέμπει στον πιο διαδεδομένο τύπο ηπειρώτικου ναού κατά την Τουρκοκρατία.

Σπάνια κειμήλια της μονής φυλάσσονται στα Γουριανά. Σημαντικότερα εκ των οποίων είναι μερικά λειτουργικά βιβλία (εκδόσεις Βενετίας), ένα Άγιο Ποτήριο και μία λειψανοθήκη - όλα των αρχών του 19ου αιώνα.

"Σήμερα, εκτός απ' το ναό και τις δύο βρύσες στον περίβολό του, τίποτα δε θυμίζει το παλιό μοναστήρι. Η Χρυσοσπηλιώτισσα, πάντως, αποζημιώνει και με το παραπάνω τον επισκέπτη που θα 'χει τη δύναμη και το κουράγιο ν' ανέβει ως εκεί ψηλά για ν' απολαύσει την ομορφιά του τοπίου και να προσκυνήσει τη χάρη της". (Οι πληροφορίες για το μνημείο προέρχονται από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γιαννέλου, "Τα βυζαντινά μνημεία της Άρτας" (έκδοση αρχικά του Δήμου Άρτας και στη συνέχεια τρεις επανεκδόσεις από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Άρτας)


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Τα "περήφανα Τζουμέρκα", όπως τα αναφέρει χαρακτηριστικά η λαϊκή μουσική παράδοση προσφέρουν απλόχερα στον επισκέπτη τους πλήθος εικόνων και χρωμάτων. Χαρακτηρίζονται από τις εναλλαγές του τοπίου αλλά και από τα πανύψηλα χιονισμένα συνήθως βουνά. Διαθέτουν παρθένο φυσικό περιβάλλον και πλούσια πολιτισμική παράδοση, πληθώρα ιστορικών μνημείων (αρχαιολογικοί χώροι, μαντεία) και μουσείων. Τα παραδοσιακά χωριά, τα ήθη και τα έθιμα, η φιλοξενία, η παραδοσιακή μουσική και γαστρονομία, ικανοποιούν τις απαιτήσεις ακόμα και του πιο απαιτητικού επισκέπτη. Η περιοχή των Κεντρικών Τζουμέρκων παρουσιάζει κοινά ιστορικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ωστόσο το κάθε χωριό δίνει τη δική του πινελιά, το δικό του ξεχωριστό χαρακτηριστικό, ολοκληρώνοντας έτσι το φανταστικό ψηφιδωτό που λέγεται Τζουμέρκα.

Στα χωριά μπορεί κανείς να συναντήσει αρχαιότητες (λείψανα από τείχη, τάφους κ.α.), βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία (μονές, εκκλησίες), πέτρινα γεφύρια (Γεφύρι της Πλάκας , Γεφύρι στα Χατζηγιανναίικα (Αθαμάνιο), το Νεραϊδογέφυρο (στο Βουλγαρέλι) κ.α.) οικίες (πχ. Οι Κούλιες στα Θεοδώριανα), καθώς και κτίσματα προβιομηχανικής περιόδου (πχ. Νερόμυλος (ιδιοκτησίας Καφκιά) στον οικισμό Ποταμιά, Νερόμυλος - Νεροτριβή - Μαντάνια στην Άγναντα κ.α.) Από τις μονές-εκκλησίες, ενδεικτικά, αναφέρουμε τις παρακάτω: Η Κόκκινη Εκκλησία, ο Ιερός Ναός Φανερωμένης , ο Ιερός Ναός Αναλήψεως και ο Ιερός Ναός της Παναγιάς στα Άγναντα, ο Ιερός Ναός Αγίων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στη Μικροσπηλιά, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου στον οικισμό Βατάτσι, ενώ υπάρχουν πολλές ακόμη, αξιόλογες εκκλησίες-μονές, προς επίσκεψη.

Όσον αφορά μουσειακές συλλογές, υπάρχουν στα Κεντρικά Τζουμέρκα το Αγροτικό μουσείο στο Πέραμα (στο Δίστρατο), το "Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ζωής", έργο ζωής του Παντελή Καραλή (στην Κυψέλη), το πετρόκτιστο Λαογραφικό μουσείο (πρώην σχολικό κτήριο) και η έκθεση φωτογραφίας στο Τετράκωμο.

Τα Τζουμέρκα, εκτός όμως από ιστορικό-πολιτιστικό ενδιαφέρουν, έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ένα πιστό τουριστικό κοινό, που επισκέπτεται την περιοχή και για το πλήθος των αθλητικών, υπαίθριων δραστηριοτήτων που παρέχει. Πεζοπορία, Ποδηλατικές διαδρομές, rafting και Kayak (στον Άραχθο και στην τεχνητή λίμνη Πουρναρίου, αντίστοιχα), Ιππασία (δίπλα στον Άραχθο ή στο Βουλγαρέλι) είναι μερικές μόνο από τις δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να επιδοθούν οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού. Επίσης, από τις πιο περιπετειώδεις δραστηριότητες στο βουνό είναι σίγουρα το αλεξίπτωτο πλαγιάς, ο Αερωπτερισμός, ενώ υπάρχει και πίστα Moto-Cross στη Φιλοθέη της Άρτας, όπου ενίοτε διοργανώνονται αγώνες.

Τέλος, η περιοχή των Τζουμέρκων διαθέτει πληθώρα εμπορικών καταστημάτων, εστιατόριων, καφενείων, ξενοδοχείων και ενοικιαζομένων δωματίων, παραδοσιακή αγορά, καταστήματα πώλησης τοπικών προϊόντων και λαϊκής τέχνης, καλύπτοντας έτσι τις απαιτήσεις και του πιο απαιτητικού επισκέπτη.

 

 


#219 Κόκκινη Εκκλησία (Βουργαρέλι)

Χωροθέτηση

Βρίσκεται στον οικισμό Παλαιοχώρι, 3 χιλ. νότια του Βουργαρελίου.


Στοιχεία Κατασκευής

Η Κόκκινη Εκκλησιά ή Παναγία Βελλάς αποτελεί ένα εξαίρετο δείγμα βυζαντινής ναοδομίας.

Πρόκειται για έναν δίστηλο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με μία μόνο τρίπλευρη αψίδα και με τριμερή νάρθηκα.


Ιστορικά στοιχεία

Είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που δημιούργησε κατά τον 13ο αιώνα στην Ήπειρο η δυναστεία των Κομνηνοδουκάδων.

Ο ναός είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου.

Χτίστηκε το 1281 με χορηγία του Θεοδώρου Τσιμισκή, πρωτοστράτορα της Βυζαντινής Αυλής.

Ο ναός περιλαμβάνει τοιχογραφίες που χρονολογούνται στα 1295, ωστόσο πολλές από αυτές έχουν υποστεί σημαντικές φθορές.

Σε αυτές εικονίζονται εκτός από αγίους και οι κτήτορες του ναού, όπως ο Θεόδωρος Τσιμισκής και η σύζυγος του Μαρία, ο αδελφός του Ιωάννης και η σύζυγός του Άννα.

Αναφορικά με το όνομα του ναού ο ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος μας πληροφορεί ότι προέρχεται από το κόκκινο χρώμα των πλίνθων, που διακοσμούν τους εξωτερικούς τοίχους του μνημείου.

Το "Παναγία Βελλάς" δε προήλθε πιθανότατα λόγω της σχέσης της με την επισκοπή ή τη μονή Βελλάς, κωμόπολη στην αρχαία Φωτίκη.

Ενώ, τέλος από παράδοση λέγεται και "βασιλομονάστηρο", πιθανόν διότι αποτέλεσε κάποτε το καθολικό (κυρίως ναό) "βασιλικής μονής που όταν εγκαταλείφθηκε , έγινε μετόχι στη μονή Βελλάς , από όπου και το όνομα." (http://www.vourgarelinet.gr/axioth/kokek.htm)


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Τα "περήφανα Τζουμέρκα", όπως τα αναφέρει χαρακτηριστικά η λαϊκή μουσική παράδοση προσφέρουν απλόχερα στον επισκέπτη τους πλήθος εικόνων και χρωμάτων. Χαρακτηρίζονται από τις εναλλαγές του τοπίου αλλά και από τα πανύψηλα χιονισμένα συνήθως βουνά. Διαθέτουν παρθένο φυσικό περιβάλλον και πλούσια πολιτισμική παράδοση, πληθώρα ιστορικών μνημείων (αρχαιολογικοί χώροι, μαντεία) και μουσείων. Τα παραδοσιακά χωριά, τα ήθη και τα έθιμα, η φιλοξενία, η παραδοσιακή μουσική και γαστρονομία, ικανοποιούν τις απαιτήσεις ακόμα και του πιο απαιτητικού επισκέπτη. Η περιοχή των Κεντρικών Τζουμέρκων παρουσιάζει κοινά ιστορικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ωστόσο το κάθε χωριό δίνει τη δική του πινελιά, το δικό του ξεχωριστό χαρακτηριστικό, ολοκληρώνοντας έτσι το φανταστικό ψηφιδωτό που λέγεται Τζουμέρκα.

Στα χωριά μπορεί κανείς να συναντήσει αρχαιότητες (λείψανα από τείχη, τάφους κ.α.), βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία (μονές, εκκλησίες), πέτρινα γεφύρια (Γεφύρι της Πλάκας , Γεφύρι στα Χατζηγιανναίικα (Αθαμάνιο), το Νεραϊδογέφυρο (στο Βουλγαρέλι) κ.α.) οικίες (πχ. Οι Κούλιες στα Θεοδώριανα), καθώς και κτίσματα προβιομηχανικής περιόδου (πχ. Νερόμυλος (ιδιοκτησίας Καφκιά) στον οικισμό Ποταμιά, Νερόμυλος - Νεροτριβή - Μαντάνια στην Άγναντα κ.α.) Από τις μονές-εκκλησίες, ενδεικτικά, αναφέρουμε τις παρακάτω: Η Κόκκινη Εκκλησία, ο Ιερός Ναός Φανερωμένης , ο Ιερός Ναός Αναλήψεως και ο Ιερός Ναός της Παναγιάς στα Άγναντα, ο Ιερός Ναός Αγίων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στη Μικροσπηλιά, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου στον οικισμό Βατάτσι, ενώ υπάρχουν πολλές ακόμη, αξιόλογες εκκλησίες-μονές, προς επίσκεψη.



Όσον αφορά μουσειακές συλλογές, υπάρχουν στα Κεντρικά Τζουμέρκα το Αγροτικό μουσείο στο Πέραμα (στο Δίστρατο), το "Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ζωής", έργο ζωής του Παντελή Καραλή (στην Κυψέλη), το πετρόκτιστο Λαογραφικό μουσείο (πρώην σχολικό κτήριο) και η έκθεση φωτογραφίας στο Τετράκωμο.



Τα Τζουμέρκα, εκτός όμως από ιστορικό-πολιτιστικό ενδιαφέρουν, έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ένα πιστό τουριστικό κοινό, που επισκέπτεται την περιοχή και για το πλήθος των αθλητικών, υπαίθριων δραστηριοτήτων που παρέχει. Πεζοπορία, Ποδηλατικές διαδρομές, rafting και Kayak (στον Άραχθο και στην τεχνητή λίμνη Πουρναρίου, αντίστοιχα), Ιππασία (δίπλα στον Άραχθο ή στο Βουλγαρέλι) είναι μερικές μόνο από τις δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να επιδοθούν οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού. Επίσης, από τις πιο περιπετειώδεις δραστηριότητες στο βουνό είναι σίγουρα το αλεξίπτωτο πλαγιάς, ο Αερωπτερισμός, ενώ υπάρχει και πίστα Moto-Cross στη Φιλοθέη της Άρτας, όπου ενίοτε διοργανώνονται αγώνες.



Τέλος, η περιοχή των Τζουμέρκων διαθέτει πληθώρα εμπορικών καταστημάτων, εστιατόριων, καφενείων, ξενοδοχείων και ενοικιαζομένων δωματίων, παραδοσιακή αγορά, καταστήματα πώλησης τοπικών προϊόντων και λαϊκής τέχνης, καλύπτοντας έτσι τις απαιτήσεις και του πιο απαιτητικού επισκέπτη.

 

 


#220 Μονή Αγίας Αικατερίνης (Καταράκτης)

Χωροθέτηση

Ο Καταρράκτης είναι χωριό που ανήκει στη δημοτική ενότητα Αγνάντων. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 800 μέτρων στα Αθαμανικά Όρη, σε απόσταση 62,5 χλμ. (μέσω Γέφυρας Πλάκας) και 55 χλμ. (μέσω Ράμιας) από την πόλη της Άρτας.

Εκεί συναντάμε τον περίφημο πλακοσκέπαστο ναό της Αγ. Αικατερίνης.


Στοιχεία Κατασκευής

Πρόκειται για μια τρίκλιτη θολωτή βασιλική χωρίς τρούλο με ενσωματωμένο κωδωνοστάσιο στην δυτική πλευρά του.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού και η μεγάλη εικόνα της Αγίας Αικατερίνης με επίχρυσο ανάγλυφο επικάλυμμα.

(http://traditionalvillages.gr/www/index.php?option=com_sobi2&sobi2Task=sobi2Details&catid=805&sobi2Id=290&Itemid=338)


Ιστορικά στοιχεία

Το έτος οικοδόμησης του ναού χρονολογείται στα 1730. Ωστόσο, το 1827 ανακατασκευάστηκε εξ' ολοκλήρου.

Στο ναό φυλάσσονται σπάνια αντικείμενα, όπως οι σκαλιστές ασημένιες λειψανοθήκες Αγίων, έργα Καλαρρυτών αργυροχρυσοχόων.


Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Τα "περήφανα Τζουμέρκα", όπως τα αναφέρει χαρακτηριστικά η λαϊκή μουσική παράδοση προσφέρουν απλόχερα στον επισκέπτη τους πλήθος εικόνων και χρωμάτων. Χαρακτηρίζονται από τις εναλλαγές του τοπίου αλλά και από τα πανύψηλα χιονισμένα συνήθως βουνά. Διαθέτουν παρθένο φυσικό περιβάλλον και πλούσια πολιτισμική παράδοση, πληθώρα ιστορικών μνημείων (αρχαιολογικοί χώροι, μαντεία) και μουσείων. Τα παραδοσιακά χωριά, τα ήθη και τα έθιμα, η φιλοξενία, η παραδοσιακή μουσική και γαστρονομία, ικανοποιούν τις απαιτήσεις ακόμα και του πιο απαιτητικού επισκέπτη. Η περιοχή των Κεντρικών Τζουμέρκων παρουσιάζει κοινά ιστορικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ωστόσο το κάθε χωριό δίνει τη δική του πινελιά, το δικό του ξεχωριστό χαρακτηριστικό, ολοκληρώνοντας έτσι το φανταστικό ψηφιδωτό που λέγεται Τζουμέρκα.

Στα χωριά μπορεί κανείς να συναντήσει αρχαιότητες (λείψανα από τείχη, τάφους κ.α.), βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία (μονές, εκκλησίες), πέτρινα γεφύρια (Γεφύρι της Πλάκας , Γεφύρι στα Χατζηγιανναίικα (Αθαμάνιο), το Νεραϊδογέφυρο (στο Βουλγαρέλι) κ.α.) οικίες (πχ. Οι Κούλιες στα Θεοδώριανα), καθώς και κτίσματα προβιομηχανικής περιόδου (πχ. Νερόμυλος (ιδιοκτησίας Καφκιά) στον οικισμό Ποταμιά, Νερόμυλος - Νεροτριβή - Μαντάνια στην Άγναντα κ.α.) Από τις μονές-εκκλησίες, ενδεικτικά, αναφέρουμε τις παρακάτω: Η Κόκκινη Εκκλησία, ο Ιερός Ναός Φανερωμένης , ο Ιερός Ναός Αναλήψεως και ο Ιερός Ναός της Παναγιάς στα Άγναντα, ο Ιερός Ναός Αγίων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στη Μικροσπηλιά, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου στον οικισμό Βατάτσι, ενώ υπάρχουν πολλές ακόμη, αξιόλογες εκκλησίες-μονές, προς επίσκεψη.

Όσον αφορά μουσειακές συλλογές, υπάρχουν στα Κεντρικά Τζουμέρκα το Αγροτικό μουσείο στο Πέραμα (στο Δίστρατο), το "Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ζωής", έργο ζωής του Παντελή Καραλή (στην Κυψέλη), το πετρόκτιστο Λαογραφικό μουσείο (πρώην σχολικό κτήριο) και η έκθεση φωτογραφίας στο Τετράκωμο.

Τα Τζουμέρκα, εκτός όμως από ιστορικό-πολιτιστικό ενδιαφέρουν, έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ένα πιστό τουριστικό κοινό, που επισκέπτεται την περιοχή και για το πλήθος των αθλητικών, υπαίθριων δραστηριοτήτων που παρέχει. Πεζοπορία, Ποδηλατικές διαδρομές, rafting και Kayak (στον Άραχθο και στην τεχνητή λίμνη Πουρναρίου, αντίστοιχα), Ιππασία (δίπλα στον Άραχθο ή στο Βουλγαρέλι) είναι μερικές μόνο από τις δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να επιδοθούν οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού. Επίσης, από τις πιο περιπετειώδεις δραστηριότητες στο βουνό είναι σίγουρα το αλεξίπτωτο πλαγιάς, ο Αερωπτερισμός, ενώ υπάρχει και πίστα Moto-Cross στη Φιλοθέη της Άρτας, όπου ενίοτε διοργανώνονται αγώνες.

Τέλος, η περιοχή των Τζουμέρκων διαθέτει πληθώρα εμπορικών καταστημάτων, εστιατόριων, καφενείων, ξενοδοχείων και ενοικιαζομένων δωματίων, παραδοσιακή αγορά, καταστήματα πώλησης τοπικών προϊόντων και λαϊκής τέχνης, καλύπτοντας έτσι τις απαιτήσεις και του πιο απαιτητικού επισκέπτη.

 

 


#218 Μονή Αγίου Γεωργίου (Βουργαρέλι)

Χωροθέτηση

Βρίσκεται τριγυρισμένο από ένα πυκνό ελατοδάσος στα βόρεια του χωριού και αποτελεί την κορώνα του Βουργαρελίου, καθώς και ένα απ' τα σημαντικότερα αξιοθέατα των Τζουμέρκων.

(http://www.peartas.gov.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=71:2011-06-15-09-59-47&catid=24:2011-06-10-06-29-15&Itemid=27)

 

Στοιχεία Κατασκευής

Είναι μονόκλιτη θολωτή βασιλική με οκταγωνικό τρούλο και καμαροσκέπαστο νάρθηκα και παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες στα αρχιτεκτονικά της χαρακτηριστικά με τη Χρυσοσπηλιώτισσα των Γουριανών.

Εσωτερικά ο ναός είναι κατάγραφος από τοιχογραφίες του 1714, όπως μαρτυρεί σχετική επιγραφή γραμμένη πάνω απ' τη θύρα του κυρίως ναού που οδηγεί στο νάρθηκα. Σημαντικότερο των κειμηλίων της μονής, η ασημένια λειψανοθήκη του 1859, με λείψανα πολλών αγίων.

Οι τοιχογραφίες που κοσμούν το ναό υπολογίζονται στα 1714, ενώ τα κελιά πιθανότατα αποτελούν μεταγενέστερες κατασκευές.

Ιστορικά στοιχεία

Το μοναστήρι έχει τις ρίζες του πίσω στο 18ο αιώνα και η σημερινή του κατάσταση χαρακτηρίζεται άριστη καθώς διατηρήθηκε σχεδόν ανέπαφο στο πέρασμα των αιώνων. Πιθανή χρονολογία ίδρυσης θεωρείται το 1690 ή λίγο αργότερα.

Το μοναστήρι γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στα μέσα του 19ου αιώνα. Σ αυτό καθοριστικός παράγοντας υπήρξε το ανθρωπιστικό έργο της μονής, αφού λέγεται ότι κατέβαλε σημαντικά ποσά σε σχολεία της περιοχής, ώστε να συνεχίζουν απερίσπαστα τη δράση τους.



Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, αλλά και της κατοχής υπήρξε πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο όλης της περιοχής των Τζουμέρκων. Η ιστορική σημασία του μοναστηριού έγκειται στην ύψωση της σημαίας της επανάστασης του 1821 από τους οπλαρχηγούς των Τζουμέρκων και των Ραδοβυζίων, Γεώργιο Καραϊσκάκη, Γώγο Μπακόλα, Κουτελίδα, Ίσκο, Ράγγο, Κουτσονίκα και άλλους. Έτσι το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Βουργαρέλι έγινε η Αγία Λαύρα της Ηπείρου.



Αλλά και στην Κατοχή, εδώ βρήκαν καταφύγιο οι Βουργαρελιώτες, όταν οι Γερμανοί βομβάρδισαν και έκαψαν το χωριό το 1943.

Το 1957 κρίθηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο.

Πρόσθετα στοιχεία ιστορικού, πολιτιστικού και τουριστικού ενδιαφέροντος

Τα "περήφανα Τζουμέρκα", όπως τα αναφέρει χαρακτηριστικά η λαϊκή μουσική παράδοση προσφέρουν απλόχερα στον επισκέπτη τους πλήθος εικόνων και χρωμάτων. Χαρακτηρίζονται από τις εναλλαγές του τοπίου αλλά και από τα πανύψηλα χιονισμένα συνήθως βουνά. Διαθέτουν παρθένο φυσικό περιβάλλον και πλούσια πολιτισμική παράδοση, πληθώρα ιστορικών μνημείων (αρχαιολογικοί χώροι, μαντεία) και μουσείων. Τα παραδοσιακά χωριά, τα ήθη και τα έθιμα, η φιλοξενία, η παραδοσιακή μουσική και γαστρονομία, ικανοποιούν τις απαιτήσεις ακόμα και του πιο απαιτητικού επισκέπτη. Η περιοχή των Κεντρικών Τζουμέρκων παρουσιάζει κοινά ιστορικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ωστόσο το κάθε χωριό δίνει τη δική του πινελιά, το δικό του ξεχωριστό χαρακτηριστικό, ολοκληρώνοντας έτσι το φανταστικό ψηφιδωτό που λέγεται Τζουμέρκα.

Στα χωριά μπορεί κανείς να συναντήσει αρχαιότητες (λείψανα από τείχη, τάφους κ.α.), βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία (μονές, εκκλησίες), πέτρινα γεφύρια (Γεφύρι της Πλάκας , Γεφύρι στα Χατζηγιανναίικα (Αθαμάνιο), το Νεραϊδογέφυρο (στο Βουλγαρέλι) κ.α.) οικίες (πχ. Οι Κούλιες στα Θεοδώριανα), καθώς και κτίσματα προβιομηχανικής περιόδου (πχ. Νερόμυλος (ιδιοκτησίας Καφκιά) στον οικισμό Ποταμιά, Νερόμυλος - Νεροτριβή - Μαντάνια στην Άγναντα κ.α.) Από τις μονές-εκκλησίες, ενδεικτικά, αναφέρουμε τις παρακάτω: Η Κόκκινη Εκκλησία, ο Ιερός Ναός Φανερωμένης , ο Ιερός Ναός Αναλήψεως και ο Ιερός Ναός της Παναγιάς στα Άγναντα, ο Ιερός Ναός Αγίων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στη Μικροσπηλιά, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου στον οικισμό Βατάτσι, ενώ υπάρχουν πολλές ακόμη, αξιόλογες εκκλησίες-μονές, προς επίσκεψη.



Όσον αφορά μουσειακές συλλογές, υπάρχουν στα Κεντρικά Τζουμέρκα το Αγροτικό μουσείο στο Πέραμα (στο Δίστρατο), , Το "Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ζωής", έργο ζωής του Παντελή Καραλή (στην Κυψέλη), το πετρόκτιστο Λαογραφικό μουσείο (πρώην σχολικό κτήριο) και η έκθεση φωτογραφίας στο Τετράκωμο.



Τα Τζουμέρκα, εκτός όμως από ιστορικό-πολιτιστικό ενδιαφέρουν, έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια ένα πιστό τουριστικό κοινό, που επισκέπτεται την περιοχή και για το πλήθος των αθλητικών, υπαίθριων δραστηριοτήτων που παρέχει. Πεζοπορία, Ποδηλατικές διαδρομές, rafting και Kayak (στον Άραχθο και στην τεχνητή λίμνη Πουρναρίου, αντίστοιχα), Ιππασία (δίπλα στον Άραχθο ή στο Βουλγαρέλι) είναι μερικές μόνο από τις δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να επιδοθούν οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού. Επίσης, από τις πιο περιπετειώδεις δραστηριότητες στο βουνό είναι σίγουρα το αλεξίπτωτο πλαγιάς, ο Αερωπτερισμός, ενώ υπάρχει και πίστα Moto-Cross στη Φιλοθέη της Άρτας, όπου ενίοτε διοργανώνονται αγώνες.



Τέλος, η περιοχή των Τζουμέρκων διαθέτει πληθώρα εμπορικών καταστημάτων, εστιατόριων, καφενείων, ξενοδοχείων και ενοικιαζομένων δωματίων, παραδοσιακή αγορά, καταστήματα πώλησης τοπικών προϊόντων και λαϊκής τέχνης, καλύπτοντας έτσι τις απαιτήσεις και του πιο απαιτητικού επισκέπτη.